header (20K)



20/9/2016
13/9/2016
6/9/2016
30/6/2016
23/8/2016
'Dordtse kunst' in Bondfilm
16/8/2016
J.de Wittstraat-Stationsweg
2+9/8/2016
Smitshoek
26/07/2016
Kwis 2016
19/7/2016
Annexatie Dubbeldam
12/7/2016
Vakantiekinderfeest
5/7/2016
Sportfondsenbad
28/06/2016
Dempen Nieuwe Haven
21/06/2016
Boterbeurs
14/06/2016
Een Dordtse Rutten. Of niet?
31/05/2016
Dordtse schoolplaten

Met het pas geopende Onderwijsmuseum binnen de stadsgrenzen ontkomt Eigen-Aardig natuurlijk niet aan de schoolplaten. En dan in het bijzonder de schoolplaten waarin Dordrecht een rol speelt. De eerste grote schoolplaat die in Nederland werd gemaakt, had een Dordts onderwerp.

Iedereen van 50 jaar of ouder kent ze nog wel, de kleurige schoolplaten. Soms van verre, tropische eilanden, met vrouwen in kleurige sarongs. Maar het merendeel van de platen bestond toch uit wat gewonere afbeeldingen uit de natuur, de Nederlandse aardrijkskunde en de 'vaderlandsche geschiedenis'.
Het begon in Nederland rond 1839 toen de Groninger Berend Brugsma een aantal schoolplaten uit Duitsland haalde. Daar werden ze bij het onderwijs aan dove kinderen gebruikt. Vanaf 1857 tekende de Utrechtse schoolmeester Hendrik Jan van Lummel ruim 150 platen. Hij schreef er zelf de handleidingen bij.
Na 1900 begaven de Groningse uitgevers Wolters en een paar jaar later ook Noordhoff zich op de markt van schoolplaten. De concurrentiestrijd tussen de twee uitgeverijen mondde in 1968 uit in een fusie.
Voor de succesvolle schoolplaten werden vaak beroemde kunstenaars aangetrokken zoals de historietekenaar J.H. Isings, de natuurschilder M.A. Koekoek en natuurlijk Cornelis Jetses, beroemd door zijn Aap, noot, Mies en door Ot en Sien.

SYNODE
De eerste plaat die Wolters op de markt bracht was in 1910 de 'Nationale Synode in Dordrecht', geschilderd door G. J. B. van Hove.
De kunstenaars kregen een bedrag ineens en moesten verder afzien van alle rechten. De redacteuren die de teksten bij de platen schreven werden per gedrukt exemplaar betaald. Er waren tekstschrijvers die begin van de jaren '50 nog geld ontvingen van schoolplaten die veertig jaar eerder waren ontstaan.
De Synode van Dordrecht, de eerste schoolplaat van Wolters (G.J.B. van Hove).
Noordhoff gaf later twee gezichten op Dordrecht uit. De eerste werd geschilderd door mr. dr. Reinier Sybrand Bakels, jurist en staatswetenschapper maar veel liever kunstschilder en etser. De andere was van August W. van Voorden (1881-1921), ook bekend als de Rotterdamse Breitner. Hij exposeerde in 1909 in Pictura een groot aantal schilderijen.
Gezicht op Dordrecht door R.S. Bakels.
De schoolplaten waren ooit bedoeld om de saaie lessen wat op te vrolijken en er voor te zorgen dat de lagereschoolleerlingen de lesstof beter onthielden. In feite hadden de prenten dezelfde functie als de informatie die de leerlingen van nu met wat muisklikken via Google tot zich nemen. En ook met de platen ging het wel eens mis. De plaat van de moord op Floris V, 'der Keerlen God', werd schielijk vervangen. Er was geen druppel bloed te zien op de plaat, maar de angst in Floris' ogen was kennelijk te veel voor de onschuldige kinderziel. Kom daar nu nog maar eens om, met de extreme scenes in games op spelcomputers.

De afmetingen van de platen waren ongeveer 84 bij 110 cm. De prijs per plaat met ge´llustreerde toelichting bedroeg in het begin 1 gulden 90, opgeplakt op zwaar karton 2 gulden 30. De toelichting afzonderlijk kostte 25 cent. Later was het ook mogelijk om ter bescherming exemplaren met metalen hoeken te kopen, en er was een systeem op linnen en met houten stokken zodat de platen opgerold konden worden, maar daarvoor moest per plaat maar liefst 5 gulden 75 worden betaald.

e rivier voor Dordrecht door van A.W. van Voorden. (detail)
EINDE
Rond 1960, met de komst van schoolradio en later televisie was het gebeurd met de platen. Ze verdwenen naar stoffige zolders. Tegenwoordig zijn ze aardig wat waard.
De laatste schoolplaat werd toch nog vrij laat gemaakt door Wolters-Noordhoff, in 1971.
Tegenwoordig zijn de meeste schoolplaten weer te verkrijgen als poster.
In 2009 kreeg het Onderwijsmuseum (toen nog gevestigd in Rotterdam, nu dus in Dordrecht) van de tot Wolters-Noordhof gefuseerde Groningse uitgeverij duizenden historische werken van de vaak beroemde illustratoren van schoolplaten en andere leermiddelen in permanente bruikleen.


- 0 - 0 -
steegoversloot (396K)


paardentram0 (366K)


texel (474K)


vliegen (428K)


en nog veel meer


[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]