header (20K)



20/9/2016
13/9/2016
6/9/2016
30/6/2016
23/8/2016
'Dordtse kunst' in Bondfilm
16/8/2016
J.de Wittstraat-Stationsweg
2+9/8/2016
Smitshoek
26/07/2016
Kwis 2016
19/7/2016
Annexatie Dubbeldam
12/7/2016
Vakantiekinderfeest
5/7/2016
Sportfondsenbad
28/06/2016
Dempen Nieuwe Haven
21/06/2016
Boterbeurs
14/06/2016
Een Dordtse Rutten. Of niet?
31/05/2016
Geen rust voor de Lijnbaan


Het Lijnbaangebed is de laatste tijd vaak in het nieuws, en dan meestal negatief. Is het niet een daar wonende familie die door burgmeester Brok met naam en toenaam werd genoemd dan zijn het wel asociale families, hangjongeren, drugsgebruikers en wietkwekerijen. Kortom, in de media wordt een beeld geschetst van een probleemwijkje. Dat werd dertig jaar geleden bij de bouw al voorspeld. De indeling, het stratenpatroon en zeker de architectuur zouden in de toekomst voor problemen kunnen zorgen, werd gewaarschuwd door sociologen en architecten

Het Lijnbaangebied heeft weinig rust gekend. Het ontstond pas nadat in 1603 de polder het Oudeland van Dubbeldam (met nu onder andere Krispijn en de 19de-eeuwse Schil) en in 1616 de Noordpolder (nu ondermeer Reeland) waren gemaakt. Het gebied buiten de Noordendijk, dat dus buitendijks lag, was uitermate geschikt voor bedrijven die wat te maken hadden met de rivier, zoals houtzagerijen en scheepswerven. Dordrecht was in die tijd een houtstad. Vanuit Duitsland kwamen grote houtvlotten de rivier afdrijven. Degelijke houtvlotten waren soms kolossaal. Een klein 'Holländer'vlot was 200 meter lang, 40 meter breed en 2 meter hoog. Een groot vlot was wel 500 meter lang, had een breedte van 80 meter en een dikte van 3 meter. In een groot vlot zaten ca. 13.000 boomstammen.
De Lijnbaan omstreeks 1980. De schoorsteen is van de Meterfabriek. (stadsarchief Dordrecht)


De vlotten werden op de rivier en vooral in wat nu het Wantij wordt genoemd, bij de Noordendijk, gebroken (uit elkaar gehaald). De stammen werden in balkengaten gelegd. Bij de Noordendijk werden twee havens gegraven en er werd een lijnbaan aangelegd waar touwen werden gedraaid. Die lijnbaan heeft niet eens zo lang bestand, maar gaf wel de naam aan een straat en later aan het hele gebied.
Rond 1790 stonden er maar liefst elf molens die de boomstammen zaagden en er waren zes scheepswerven. Houthandelaren hadden er grote herenhuizen en buitenplaatsen.
In een paar decennia veranderde dat gebied volledig.

Ontsnapt
Tussen 1850 en 1900 brandde een aantal molens af, sommige werden gewoon gesloopt of veranderd tot stoommachines. Alleen molen Kijck over den Dijck ontsnapte.
De havens en de balkengaten werden gedempt. De meeste scheepswerven verdwenen en de paar die overbleven, zoals die van de gebroeders Hoebee, schakelden over op ijzer.
Er kwam steeds meer industrie, zoals de Meterfabriek, een aantal machinefabrieken en een kalkfabriek. Er werd zelfs siroop gemaakte door de Dordrechtsche Siroopfabriek.
Om de arbeiders dicht bij hun werk te laten wonen, werden in korte tijd veelal slechte woningen gebouwd. Het Viermolenshof bij de Lijnbaan was een uitzondering. De 'Vereeniging tot verbetering der huisvesting van de arbeidende klasse' trok zich het lot aan van de arbeiders die tot die tijd ongezonde sloppen van de binnenstad woonden. Het 'stoffelijk en zedelijk welzijn van de arbeiders bevorderen' heette dat verheven.
Buitenzijde Viermolenshof, ca, 1978. Rechts de kopwoning met fraai tegeltableau. (stadsarchief Dordrecht)


In de loop der jaren stichtte de vereniging een aantal hofjes, waarin het echt goedkoop wonen was. De huren varieerden van 15 cent tot 3 gulden per week maar dat was voor velen zelfs nog te hoog. De vereniging stichtte in 1864 hof de Vereniging en in 1902 het Hallinqhof, In 1896 was aan de Lijnbaan het Viermolenshof gesticht, met fraaie tegeltableaus in de kopgevels.

1960
Vanaf 1960 begon de gemeente stelselmatig huizen te kopen in het Lijnbaangebied, met de bedoeling er nieuwe, betere huizen te bouwen.
Maar wel met behoud van een aantal oude panden. 'De historische inbreng overeenkomstig de industriële architectuur' zoals het wollig werd verwoord in ambtelijke stukken. Ook het Viermolenshof zou blijven staan en in delen van de Meterfabriek zouden 82 woningen worden gemaakt. De plannen waren ambitieus. Een heuse voorbeeldwijk met sociale woningbouw. En niet alleen de huizen. De oevers van de Riedijkshaven en het Wantij zouden 'recreatieve elementen voor het nieuwe woonmilieu' moeten worden. En er werd gedacht aan energiebesparende maatregelen, nog niet zozeer voor het milieu als wel voor de portemonnee.
De Lijnbaan in 2015. Door het ontwerp van de woningen is er weinig sociale controle op straat. (Jaap Bouman)


Van al dat moois kwam niets terecht. De huren van de huizen zouden volgens de Christelijke Woningbouwvereniging 'Ons Huis' te hoog worden. Er werd niet aangepast, de bulldozers werden het gebied ingejaagd. Alles, maar dan ook alles tussen Noordendijk, Biesboschstraat en het Wantij werd gesloopt op wat huizen bij de Noorderstraat na. Ook de huisjes bij de molen Kijck over den Dijck, die in 1980 in de volksmond Klein Turkije werden genoemd. De molen zou worden gespaard, maar zou in 1990 worden verplaatst. Wel bleven de twee cafés op de straathoeken.
Het ontwerp van de huizen aan het Wantij is gebaseerd op het uiterlijk van de oude Meterfabriek. Van een aantrekkelijke wandel- en fietspad langs het Wantij kwam niets terecht. (Jaap Bouman)


Van het 'streven naar ruimtelijke en visuele verscheidenheid van het woonmilieu' kwam niets terecht. Onder andere de Dordtse architectenbureaus Dicke-Bonnema-Duinisveld en het gerenommeerde EGM maakten een paar honderd gelijkvormige woningen. De Lijnbaan werd een straat met aan beide zijden een soort Berlijnse muur met gaten, de ramen. Niets herinnert meer aan vroeger.
Er werd wel gewaarschuwd tegen de saaie eenvormigheid en tegen het feit dat de woningen 'in zichzelf gekeerd' waren, met nauwelijks ramen zodat er vanuit de huizen nauwelijks sociale controle mogelijk was. Het was niet de vraag óf de wijk sociaal zou afglijden, maar wanneer. Het woord getto werd nog net niet gebruikt.
Een paar jaar geleden werd geprobeerd wat aan het saaie en troosteloze uiterlijk van de Lijnbaan te doen door een aantal gevels in felle kleuren te schilderen. Ook de komst van het Energiehuis zorgt voor levendigheid in het wijkje. Maar van de mooie plannen uit het verleden is niets terecht gekomen. Zelfs de wandel- en fietsroute langs het Wantij kwam er niet.
De Lijnbaan in 1995, 7 jaar na de oplevering. Eenvormig. (stadsarchief Dordrecht)


- 0 - 0 -
steegoversloot (396K)


paardentram0 (366K)


texel (474K)


vliegen (428K)


en nog veel meer


[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]