header (20K)



20/9/2016
13/9/2016
6/9/2016
30/6/2016
23/8/2016
'Dordtse kunst' in Bondfilm
16/8/2016
J.de Wittstraat-Stationsweg
2+9/8/2016
Smitshoek
26/07/2016
Kwis 2016
19/7/2016
Annexatie Dubbeldam
12/7/2016
Vakantiekinderfeest
5/7/2016
Sportfondsenbad
28/06/2016
Dempen Nieuwe Haven
21/06/2016
Boterbeurs
14/06/2016
Een Dordtse Rutten. Of niet?
31/05/2016
Over scheepswerven, hout, ijzer en een kielsteng


Tot eind maart volgend jaar is in het Hof van Nederland een tentoonstelling over de Kaiyo-Maru, een Japans oorlogsschip dat 150 jaar geleden in Dordrecht werd gebouwd op de werf van Gips aan het Wilgenbos. Drie jaar na de tewaterlating sloeg de oorlogsbodem op 15 november 1868 kapot op de rotsen, aan de zuidkust van het Japanse eiland Hokkaido. De Kaiyo-Maru schijnt in Japan nog zo bekend te zijn dat vorige week ter gelegenheid van de opening van de tentoonstelling een herinneringsplaquette werd onthuld aan de Oude Maas, op de plek waar het oorlogsschip werd gebouwd.

Dordrecht, met de mooie ligging aan de rivieren, was in 1865 lang een scheepsbouwstad geweest. Rond 1750, toch een tijd van crisis, waren er in Dordrecht nog altijd 30 scheepsbouwbedrijven actief. Nadat de Franse bezetters in 1813 het land hadden verlaten, was er van die Dordtse scheepsbouw niet veel meer over. Acht werven overleefden. Ze boden werk aan 45 mannen. Rond 1850 waren er nog zeven scheepswerven met in totaal 100 werknemers.
De werf van Schouten aan de Kalkhaven, op de hoek van het Twintighuizen, in 1826. De vlaggen zijn er ter ere van de verjaardag van koning Willem I. Er staan maar liefst drie schepen op stapel. Het huis uiterst links is er anno 2015 nog steeds. (tekening E.H. Schoenmaker – Stadsarchief Dordrecht)


De grootste waren de werf van Jan Schouten aan de Kalkhaven met 50 man en van Cornelis Gips aan de Riedijkshaven met 34 arbeiders. Pieter Hoebée (de werf bestaat aan de Merwedestraat nog steeds) had een kleine scheepswerf voor binnenvaartschepen aan de Hellingen (nu Spuiboulevard).

Lijnbaan
De werf van Gips was eigenlijk gevestigd aan de Lijnbaan bij de Riedijkshaven, sinds 1796. Er konden daar flinke zeeschepen worden gebouwd, maar de Kaiyo-Maru voor de Japanse marine was van een heel andere orde. En dus werd in 1861 een tweede werf in gebruik genomen aan de Oude maas, bij de monding van de Kalkhaven (de spoorbrug was er nog niet). Meer ruimte en verzekerd van een gemakkelijke aanvoer van hout over de rivier. Want hoewel er al volop ijzeren schepen werden gebouwd, was Gips nog traditioneel: 'de schepen van hout, de mannen van ijzer'.
Het paadje achter de houtkoperij van Hacke werd Acherhakkers. Links, achter het bord 'hotel', het huis dat ook op de tekening staat.


Toen Gips zijn werf opende bij de Kalkhaven was die haven (gegraven in 1656 ) meer dan 200 jaar gedomineerd door scheepswerven, waarvan de werf van Schouten op de hoek bij het Twintighuizen de grootste was geweest. Op het werfterrein stond het kolossale huis van de directeur. Het bestaat aan de Hoogt nog steeds.

IJzer
Schouten was veel moderner dan Gips. Al in 1823 werd er het ijzeren stoomschip De Vereeniging gebouwd ( later herdoopt in Prins Frederik der Nederlanden) dat een lijndienst tussen Dordrecht en Rotterdam ging verzorgen. Gips hield het lang op hout. De Kaiyo-Maru was nog steeds grotendeels van hout
De scheepswerven in Dordt en omgeving konden zich tot omstreeks 1850 nog wel handhaven, vooral omdat de lonen in Dordrecht lager waren dan in de rest van Nederland. Maar na 1848 werd de werd van Schouten wegens gebrek aan werk drie jaar gesloten. En in 1851 legde Jan Schouten voor eigen risico en rekening de kiel voor een nieuw schip dat vier jaar lang op de werf heeft gestaan zonder dat er een koper voor werd gevonden.
In 1860 werd de werf van Schouten gesloten. Alle bezittingen, waaronder molens, balkengaten en hellingen werden verkocht.
Nu de werf weg was, werd het smalle pad langs de haven, achter de voormalige houtkoperij van Matthijs Hacke, nog belangrijker. Veel Dordtenaren namen om bij de Weeskinderendijk te komen, liever niet de omweg via de Spuiweg, maar liepen over het pad achter Hacke. Nadat de werf was verdwenen kon dit 'Achterhakkers' dus verbreed worden.
Gips bouwde bij de Kalkhaven nog een paar schepen voor Japan, maar in 1880 werd de werf bij de Kalkhaven gesloten. De werf aan de Lijnbaan ging in 1915 failliet.

Kielsteng
Aan de Kalkhaven stond sinds 1660 de kielpaal, in Dordrecht meestal kielsteng genoemd.
Een wonderlijk apparaat. Het was een grote gekromde paal, waaraan een touw was bevestigd dat werd vastgemaakt aan de top van een scheepsmast.
Het paadje achter de houtkoperij van Hacke werd Acherhakkers. Links, achter het bord 'hotel', het huis dat ook op de tekening staat.

Daardoor kon het schip op één kant worden getrokken. Zo kon een schip schoongemaakt worden of worden gebreeuwd (het dichten van naden), zonder dat het de wal op moest. Snel en goedkoop
Er stonden her en der langs de havens kielstengen. Die aan de Kalkhaven stond er bijna 200 jaar. De meeste kielstengen waren eigendom van de stad en werden voor lange tijd gehuurd door kooplieden. Zo was Gijsbert de Lengh, later ook bekend geworden door het hofje dat zijn naam draagt, een tijdlang huurder van de kielsteng aan de Kalkhaven.
In 1861 werd de kielsteng gesloopt. Na die tijd werd de Kalkhaven alleen nog gebruikt als haven, niet als plek waar gebouwd en gekalefaterd (opgeknapt) werd.
De kielsteng in gebruik (ca.1803).


- 0 - 0 -
steegoversloot (396K)


paardentram0 (366K)


texel (474K)


vliegen (428K)


en nog veel meer


[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]