header (20K)



20/9/2016
13/9/2016
6/9/2016
30/6/2016
23/8/2016
'Dordtse kunst' in Bondfilm
16/8/2016
J.de Wittstraat-Stationsweg
2+9/8/2016
Smitshoek
26/07/2016
Kwis 2016
19/7/2016
Annexatie Dubbeldam
12/7/2016
Vakantiekinderfeest
5/7/2016
Sportfondsenbad
28/06/2016
Dempen Nieuwe Haven
21/06/2016
Boterbeurs
14/06/2016
Een Dordtse Rutten. Of niet?
31/05/2016
Humor op een grafsteen


Een grafsteen op een zonderlinge plek, met een eigenaardige, humoristische tekst.

Het speelplein van de Statenschool aan de Hofstraat is een wat zonderlinge plek voor een grafsteen. En de nog moeilijk leesbare tekst op de steen is op zijn zachtst gezegd merkwaardig humoristisch:

Hij die gewoon was 't graf met lijken te verzaden
Ligt daardoor afgemat hier zelf ten spijz der maden


En daarbij de naam van de overledene (A. de Vogel) en zijn overlijdensdatum, 19 – 4 - 1825

Archivaris J.L. van Dalen maakte omstreeks 1925 melding van de steen. In 1993 werd de grafsteen na een krantenartikeltje (een voorganger van deze Dordt Eigen-Aardig) opgegraven door de drie dochters van de kosteres van de Augustijnenkerk. De steen was in een paar stukken gebroken, ging de opslag van de gemeente in en werd later weer teruggelegd. De steen ligt nu op straatniveau naast de Augustijnenkerk, tussen twee steunberen. En aangezien het schoolplein van de Statenschool aan de kerk grenst, spelen kinderen nu op de grafsteen. Dat zal uniek in Nederland zijn.
Speelgoed van Statenschoolleerlingen op de grafsteen (rechts). (foto Jaap Bouman)



Humor
De maker van het opschrift kan zeker geen humor worden ontzegd. De Vogel was kennelijk een begrafenisdienaar en dat vak was zwaar; hij lag 'afgemat' in het graf, als voedsel voor de maden. Wie was A. de Vogel, de man na zijn dood nog een glimlach teweeg brengt? Eigen-Aardig kon veel over hem vinden in het stadsarchief.
Nog nauwelijks leesbaar … ten spijz der maden. (foto Jaap Bouman)

Adriaan de Vogel werd op 18 maart 1745 in Dordrecht geboren. Zijn vader Cornelis kwam uit Dubbeldam, zijn moeder heette met haar achternaam Exalto d'Almaras en zij had voorouders die twee eeuwen eerder bij de Spaanse adel behoorden. Zelf werd zij geboren in het Gelderse Heukelum.
Vader Cornelis was lijkbidder en tafeldienaar (diaken) in Dordrecht. Op 20 maart 1766 vroeg hij of hij uit zijn functies kon worden ontslagen. Hij was inmiddels bijna 70 jaar oud. Een opvolger was er ook al: zijn zoon Adriaan, die net 21 jaar was geworden. Adriaan betaalde een kolossaal bedrag voor de functie, maar liefst 200 gulden.
In 1768 trouwde hij met Berbera Baesjou en die naam was veel te moeilijk voor de 18de-eeuwse klerken die er Baasjou, Basoen, Bezou en Bezouw van maakten.


Fruit
Verdiende het begraven van Dordtenaren te weinig? Drie jaar na zijn aanstelling als doodbidder werd hij in 1769 ook 'makelaar op de fruiten en droge noten', een bemiddelaar tussen leveranciers en inkopers. Die functie kostte helemaal een vermogen en kon hij alleen aanvaarden omdat zijn schoonvader Aart Baasjou, een broodbakker, voor 600 gulden borg voor hem wilde staan. Adriaan en Berbera kregen zeven kinderen en met zoveel kinderen waren de inkomsten uit de doodbidderij en de handel in fruit en noten blijkbaar niet voldoende. Daarom was Berbera rond 1800 turftonster. Turfraapsters vulden aan boord van een turfschip manden met turf, die vervolgens door mannen, turfhevers, op hun schouder naar de wal werden gedragen. Aan wal werden de manden door turftonsters overgeheveld in grote vaten. Turftonster was een vrouwenberoep, veelal beoefend door arme weduwen met grote gezinnen. In Dordrecht was Berbera de Vogel zeker niet behoeftig. Zij had zelfs
De Voorstraat, waar Adriaan de Vogel het grootste deel van zijn leven woonde, in het huis naast het grote pand. (archief Jaap Bouman)

een bediende die meewerkte in de turf.
Adriaan en Berbera woonden aan de Voorstraat, schuin tegenover de Mariënbornstraat. Het achterhuis was aan de Voorstraatshaven (de Taankade bestond daar nog niet). Wat turf betreft een goede plek. Turf was de voornaamste brandstof en er werden gigantische hoeveelheden turf aangevoerd, meestal in dit deel van de stad dat dan ook wel Turfeind werd genoemd, in tegenstelling tot de kant bij de Grote Kerk die Koreneind heette.
Een van de taken van een doodbidder was overlijdens aangeven bij de gemeente. Op 20 september 1814 was dat helemaal een trieste bezigheid voor Adriaan. Vier dagen eerder was zijn vrouw Berbera overleden en Adriaan gaf dat zelf aan.

Paspoort
In 1815 vroeg Adriaan een paspoort aan. Hij wilde met twee klein kinderen naar Brabant (er stond Provintie Braband), maar of dat het huidige Noord-Brabant was of Brabant in (nu) België, is niet duidelijk. Dankzij dat paspoort weten we hoe Adriaan er ongeveer uitzag. Hij was toen 70 jaar oud, was 5 voet 8 ¼ duim groot, (vrij lang, meer dan 1m70), had blond haar, donkere wenkbrauwen, een ronde kin, blonde baard, ovaal gezicht en zijn huidskleur was gezond.
De Augustijnenkerk aan de Voorstraat. Naast de kerk aan de kant van de Hofstraat ligt de grafsteen van Adriaan Vogel. (Stadsarchief)

Adriaan de Vogel overleed op 19 april 1825 op 80 jarige leeftijd in het huis aan de Voorstraat waar hij al ruim dertig jaar had gewoond. Merkwaardig, want op die dag werden ook door ene Adriaan Vogel twee huizen verkocht, onder andere het sterfhuis aan de Voorstraat. Was dat Adriaan de doodbidder of een andere (een zoon?). Adriaan overleed om 11 uur 's morgens en als hij zelf zijn huis had verkocht, was hij direct na de verkoop overleden.

Doodgewoon
Wie verzon de tekst op de grafsteen?

Hij die gewoon was 't graf met lijken te verzaden
Ligt daardoor afgemat hier zelf ten spijz der maden


Adriaan voor hij overleed? Voer voor de maden, het is natuurlijk wel waar, subtiel is het niet. Maar Adriaan de Vogel begroef honderden mensen en de dood was voor hem doodgewoon en van levensbelang. Dat kinderen nu fietsjes en kruiwagentjes op de steen neerzetten, had Adriaan de Vogel waarschijnlijk wel kunnen waarderen, maar voor de steen zelf zijn de scherpe delen van het speelgoed niet echt bevorderlijk. Het zou toch jammer zijn als de steen helemaal onleesbaar wordt. Een beetje bescherming?
- 0 - 0 -
steegoversloot (396K)


paardentram0 (366K)


texel (474K)


vliegen (428K)


en nog veel meer


[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]