header (20K)



20/9/2016
13/9/2016
6/9/2016
30/6/2016
23/8/2016
'Dordtse kunst' in Bondfilm
16/8/2016
J.de Wittstraat-Stationsweg
2+9/8/2016
Smitshoek
26/07/2016
Kwis 2016
19/7/2016
Annexatie Dubbeldam
12/7/2016
Vakantiekinderfeest
5/7/2016
Sportfondsenbad
28/06/2016
Dempen Nieuwe Haven
21/06/2016
Boterbeurs
14/06/2016
Een Dordtse Rutten. Of niet?
31/05/2016
Boterbeurs


Er zijn plannen om in de Boterbeurs aan de Wijnstraat een aantal luxe, lees dure, appartementen en lofts te bouwen. Aan de Wijnstraatkant zal er niet veel aan het pand, een rijksmonument, veranderen. Aan de kant van de Voorstraatshaven wel.
Architect Hendrik Jan Groenweg is door de Welstandscommissie weer terug naar de tekentafel gestuurd omdat het ontwerp 'te braaf' is. En wie het resultaat van de adviezen van de Dordtse Welstandscommissie (voor het merendeel bestaande uit niet-Dordtenaren) in de binnenstad ziet, houdt zijn hart vast De Voorstraatshaven bij de Wijnbrug is zeker visueel een kwetsbare plek.


De Boterbeurs omstreeks 1910. Aan de voorgevel is niet zo veel veranderd. Het hekwerk dat bij de Boterbeurs stond was in 1927 overbodig geworden. Het werd gebruikt voor de kermis op het Sportpark De Dordrechtsche Courant schreef om 'het voorterrein en de ruiten van het loketje tegen baldadige jongens te beschermen'. Of het dit hek was, is niet bekend.

De Boterbeurs is een bijzonder gebouw, op een bijzondere plek. En ook de omgeving is vermeldenswaardig. Al vanaf kort na 1300 was hier de wijnkoperskapel. Als wijnstad telde Dordrecht tal van rijke wijnkooplieden die een eigen ruimte wilden. Later kwam er een ijzerwaag. Een goede plek want de Wijnstraat was er breed genoeg om er de lange ijzeren staven in en uit te brengen. In de wijnkoperskapel kwam na 1596 een Waalse kerk, bedoeld voor Franstalige protestanten die uit de zuidelijke Nederlanden naar Holland waren uitgeweken. Later, na 1655, werd die kerk gebruikt door de vele Engelse
De Wijnstraat kort voor de sloop van de huizen rond 1840. Het pand met het torentje is de wijnkoperskapel. Het torentje werd verplaatst naar de Waalse kerk waar het nog steeds is.
(tekening Johannes Rutten)
kooplieden die hier handel dreven. Dordrecht had in die tijd uitgebreide contacten met Londen en veel Dordtenaren spraken goed Engels.
Op de wijnkoperskapel en op de latere kerken stond een torentje, met klok.

Museum
In 1839 werd de Engelse gemeente in Dordrecht opgeheven. Dat kwam niet zo slecht uit want er waren plannen om een handels- en Boterbeurs te stichten. De Dordtse timmerman Hermanus Boet kocht de kerk (de voormalige wijnkoperskapel), sloopte deze en verkocht de grond aan de gemeente. Ook een aantal buurpanden werd gesloopt. Het torentje ging niet verloren. Het werd op de Waalse kerk (hoek Visstraat-Voorstraat) geplaatst. Daar staat het nog steeds op de gevel.
Stadsarchitect G.N Itz ging aan de slag met een nieuw gebouw voor de Boterbeurs. In die tijd werd door een aantal Dordtenaren gedacht aan een (schilderijen)museum in Dordrecht. De gemeente bood een deel van de te bouwen Boterbeurs aan, die nog op de tekentafel van Itz lag. De architect moest zijn plannen schielijk aanpassen. Nu er een museum zou komen, maakte Itz voor de Boterbeurs een veel voornamer gevel, helemaal in zijn stijl, zoals ook het stadhuis en de korenbeurs aan de Bomkade. Wie nu het pand aan de Wijnstraat bekijkt, kan aan de zijkant de oorspronkelijke, niet echt fraaie Boterbeurs zien. Het witte voorgebouw aan de Wijnstraat is het tweede bouwplan.
In een tijd dat er nog niet eens gaslicht was, laat staan elektrische verlichting, was het in een museum met wat olielampen een donkere bedoening. In de Boterbeurs werden dan ook, eerst in het zijgebouw later ook in het voorgebouw, glazen daken gemaakt.

De Boterbeurs, onderin het gebouw, was aanvankelijk een succes. Er werd niet alleen boter verkocht, ook 'surrogaten daarvan' en daar werd margarine (kunstboter) mee bedoeld. En ook eieren werden er afgeslagen.
Op vrijdagen leverden boeren er producten af. Op alle werkdagen werd er beurs gehouden. Ernaast was markt voor de gewone consumenten. Maar de Boterbeurs liep achteruit. De handel werd minder en er kwamen winkels waar ook boter en eieren gekocht konden worden.

Bibliotheek
In 1904 werd aan de Lindengracht (nu Museumstraat) een nieuw Dordrechts Museum geopend. De ruimte in de Boterbeurs werd in 1909 ingenomen door de Dordtse bibliotheek die in 1899 de eerste openbare leeszaal van Nederland was.
Maar eerst nog verplaatste de gemeente de groentemarkt en de fruitmarkt van een plek bij de Roobrug naar de open ruimte naast de Boterbeurs, met als proef een groenteveiling. Een hachelijke onderneming want in Zwijndrecht waren twee groenteveilingen die daar door burgemeester De Bru´ne hevig werden gestimuleerd.
Toch waren de Dordtenaren niet ontevreden.
De groenteveiling naast de Boterbeurs, ca. 1910. De gevel is de zijgevel van de oorspronkelijke Boterbeurs.

In het gemeenteverslag over 1908 schreef b en w dat de Dordtse veiling 'de mededinging van Zwijndrecht kranig weerstond en weldra overvleugelde'. Dat was wat al te optimistisch want de Dordtse groenteveiling haalde het niet bij de Zwijndrechtse. Later werd nog wel een veilinggebouw bij de Weeskinderendijk gebouwd.
De prijzen op de Boterbeurs wisselden vaak. In 1930 kostte een pond roomboter 1 gulden 10 en margarine 50 cent. Honderd eieren gingen voor 5,50. In 1932 waren de prijzen drastisch gedaald. De roomboter kostte toen nog slechts 75 cent per pond, margarine 45 cent en de eieren deden 3,50 per 100.

Op 12 januari 1939 werd de laatste Boterbeurs gehouden. Het pand werd verbouwd voor de bibliotheek die aanzienlijk was gegroeid. Er kwamen ook 13 glas-in-lood ramen van de Dordtse glazenier Toon Berg.
Op het plein naast de Boterbeurs werd nog tot rond 1975 markt gehouden, maar daarna werd dat marktje toch ook opgeofferd aan ruimte voor gemotoriseerd blik. Het parkeerterrein kreeg in 1978 de straatnaam Botermarkt.
Markt op de Botermarkt, omstreeks 1973. De 's Heer Boeijenstraat wordt geschikt gemaakt voor autoverkeer. Foto Boshoven.

De Voorstraatshaven met links een deel van de Boterbeurs. Het glazen dak van het schilderijenmuseum is goed te zien. Ca. 1900.

In 1970 verhuisde de bibliotheek naar een nieuw pand aan het Achterom. Het oude gebouw aan de Wijnstraat werd in gebruik genomen door diverse verenigingen en stichtingen van en voor buitenlandse werknemers. Toen ook daar geen markt meer voor was, stond het pand een tijd te koop. Een openbare functie zit er niet meer in en dus komen er woningen in: als de architect een wat minder braave achterkant maakt, vindt Welstand. En dat is best beangstigend op een plek als deze.


- 0 - 0 -
steegoversloot (396K)


paardentram0 (366K)


texel (474K)


vliegen (428K)


en nog veel meer


[ © Copyright Jaap Bouman/DORDT.NL ]